CÁC CÁCH MỔ CHO RÁCH CHÓP XOAY- đau vai

Phẫu thuật cho rách chóp xoay ở vai về bản chất là làm chỗ rách lành lại

Thường là khâu gân rách, đính gân rách vào chỏm xương cánh tay lại như cũ

Vết rách nhỏ, thì cắt gọn chỗ rách đi để không còn đau nữa gọi là mổ nội soi cắt lọc

Rách hoàn toàn gân chóp xoay thì khâu gân cơ lại bằng chỉ đặc biệt

Nhổ gân khỏi xương thì tiến hành khâu và đính gân chóp xoay vào chỏm xương cánh tay bằng dụng cụ đặc biệt chuyên dụng

Hình gân chóp xoay bình thường

Hình gân chóp xoay rách

Khi nào thì cần mổ rách gân cơ chóp xoay

Nếu bệnh nhân là người hay chơi thể thao, cần vận động mạnh, thì khi rách, sẽ tiến hành phẫu thuật

Ngoài ra, các trường hợp khác sẽ được điều trị không phẫu thuật trước, nếu không cải thiện thì mới mổ (80% rách chóp xoay điều trị không phẫu thuật là ổn, cải thiện tốt):

        Đau đã kéo dài 6 tháng tới 12 tháng

        MRI đọc thấy vết rách lớn >3 cm

        Yếu tay, yếu vai, chức năng của vai bị giảm sút

Các lựa chọn cách phẫu thuật cho rách gân cơ chóp xoay

Có nhiều cách, từ mổ mở (mổ bình thường) hay mổ nội soi (mổ ít xâm lấn, đường rạch da nhỏ như đầu bút chì), cách nào cũng có cái hay và không hay của riêng nó, không có cách nào tuyệt đối tốt hết. Nguyên lý chính của mổ rách chóp xoay

Cách mổ như thế nào, được quyết định dựa vào: kích thước vết rách chóp xoay (MRI sẽ đo được), đặc điểm gân của từng người, chất lượng gân cơ xương của bệnh nhân

Mổ cho rách chóp xoay thì thường chỉ cần nằm viện 1 đêm là về thôi

Thường thì bệnh nhân không có bị mỗi rách chóp xoay đơn thuần đâu, mà còn kèm với rách gân cơ nhị đầu cánh tay, thoái hóa khớp vai, gai xương ở vai, xơ hóa mô mềm gân cơ ở vai. Khi mổ, bác sĩ sẽ xử lý tất thảy điều này luôn.

Có 3 phương án mổ chính: Mổ mở hoàn toàn, mổ mở ít xâm lấn (vết mổ nhỏ hơn) và mổ nội soi.

Mổ mở hoàn toàn

Đường mổ khoảng vài cm ở vùng vai. Ưu điểm bác sĩ nhìn rõ ràng, đầy đủ chỗ đứt và thao tác khâu lại được thuận tiện

Trong lúc mổ, bác sĩ sẽ lấy bỏ gai xương ở vùng mỏm cùng vai

Nhược điểm là vết mổ trên da để lại sẹo, bệnh nhân không thích

Đây là cách mổ đầu tiên. Về sau, kỹ thuật tiến bộ hơn nên cách mổ cũng có cải thiện nhiều như mổ Nội soi.

Mổ nội soi cho rách gân cơ chóp xoay

Đường mổ chỉ nhỏ như đầu bút chì. Nhược điểm là tốn kém chi phí hơn

Mổ mở với đường mổ nhỏ

Mổ nội soi thì còn có nhược điểm là tất cả thao tác qua dụng cụ nhỏ, nên không phải chỗ nào trong vai phẫu thuật viên cũng can thiệp hết được. Do đó, có sự cải tiến rằng dùng mổ nội soi kết hợp với đường mổ nhỏ để mang lại hiệu quả cao hơn.

Nội soi để nhìn cho rõ, đánh giá kỹ tổn thương trực tiếp (nhìn qua hình MRI thì chỉ gián tiếp), nếu có gai xương thì dùng nội soi để mài mòn, lấy bỏ đi. Việc này nếu mổ mở để lấy gai xương thì phải tách cơ Delta, làm rách cơ, không tốt bằng lấy gai xương qua nội soi

Sau khi nội soi xong, thì khâu lại gân cơ chóp xoay bằng đường mổ nhỏ (khoảng 3-5cm). Ưu điểm là bác sĩ nhìn trực tiếp gân cơ, lực khâu tốt hơn, nhìn rõ nên hiệu quả hơn là nhìn qua màn hình để khâu gân.

Giai đoạn sau mổ

Điều trị giảm đau

Ngay sau mổ, bệnh nhân thường có đau, do đó bác sĩ cần khám sau mổ kỹ càng, cho thuốc giảm đau để bệnh nhân thấy thoải mái

Thuốc giảm đau sau mổ có thể dùng như Panadol, Non-steroid, Tramadol, bác sĩ sẽ phối hợp nhiều loại với nhau để hiệu quả cao mà không bị quá liều với 1 loại nào cả

Tập luyện sau mổ

Tập để khớp vai linh hoạt, không cứng khớp, không yếu cơ, cần tập dưới sự hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu

Bất động: Sau mổ, trong thời gian chờ gân mới khâu lành lại, thì bác sĩ cho bệnh nhân đeo nẹp  bảo vệ, thường đeo 4 tới 6 tuần.

Tập vận động thụ động: Ngay sau mổ bác sĩ sẽ hướng dẫn những bài tập nhẹ nhàng, phù hợp với tình trạng mới mổ xong của bệnh nhân. Không tập thì rất không tốt, vì gây sưng nề, cứng khớp, yếu cơ. Mà tập sai thì gây rách lại chỗ khâu, đau đớn tăng lên. Do đó, cần bác sĩ theo dõi sát quá trình hồi phục sau mổ để hướng dẫn bệnh nhân từng bước thật kỹ càng

Tập vận động chủ động: Sau 4- 6 tuần thì bệnh nhân được tập chủ động vai, với cường độ tập tăng lên, cho mạnh cơ, cường độ tập tăng dần. Tới 8-12 tuần thì tập nặng dưới sự hướng dẫn cụ thể của bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu

Hầu hết bệnh nhân sẽ khỏe mạnh, lành lặn gân cơ sau mổ ở  4-6 tháng sau mổ. Chìa khóa để vai mạnh khỏe lại, sức cơ tốt chính là tập luyện sau mổ đúng và đầy đủ.

Tiên lượng

Dù mổ bằng cách nào, thì cái chính là để bệnh nhân hết đau và vận động vai lại cho tốt. Do đó, cũng không băn khoăn rằng mổ cách nào, mà nên nghĩ rằng mổ xong có đạt được kết quả như mong muốn của bệnh nhân hay không

Việc lành tốt, phục hồi ở mức nào, còn tùy thuộc một số yếu tố như:

Chất lượng gân ra sao

Rách lớn hay rách nhỏ

Sau mổ bệnh nhân có theo chế độ tập luyện đầy đủ không

Tuổi của bệnh nhân

Có hút thuốc lá không (hút thuốc gây thiếu máu nuôi gân, xơ hóa)

Có làm việc nặng thường xuyên không

Các biến chứng có thể gặp sau mổ

Cũng có tỉ lệ nhỏ bệnh nhân gặp biến chứng khi mổ rách chóp xoay, như là:

Tổn thương thần kinh: Tổn thương dây thần kinh cho cơ Delta, làm yếu động tác nâng vai

Nhiễm trùng: Nếu bị, cần mổ cắt lọc, điều trị kháng sinh, phải nằm viện dài ngày

Rách cơ Delta: Khi mổ mở, cơ này bị tách ra để nhìn gân cơ chóp xoay vốn nằm bên dưới nó. Vì tách ra, nên đôi khi khâu lại nó cũng bị đứt gân gây yếu cơ (tỉ lệ nhỏ thôi)

Cứng khớp: Nếu bệnh nhân ít tập sau mổ, thì khớp vai bị cứng, vận động khó khăn. Do đó, bệnh nhân chịu khó tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ

Rách gân lại: Nếu đứt gân cơ chóp xoay một phần thì ít rách lại sau khâu, còn khi rách lớn, rách hoàn toàn, thì khi khâu lại vẫn có tỉ lệ đứt gân sau khâu nối. Khi này, nếu bệnh nhân đau nhiều hơn, mất chức năng vai thì cần mổ lại. Có nhiều bệnh nhân có đứt lại gân chóp xoay nhưng không thấy đau, mà bệnh nhân cũng không làm nặng, thì không mổ nữa cũng vẫn thấy ổn.

Ths. BS CK II Nguyễn Ngọc Thạch- Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TPHCM

Bs Nguyễn Ngọc Tú

Nguyễn Ngọc Ngạn

               Dr Bone- Tối ưu hệ xương khớp người Việt