VẬT LÝ TRỊ LIỆU SAU KHI PHẪU THUẬT TÁI TẠO DÂY CHẰNG CHÉO TRƯỚC KHỚP GỐI

Dây chằng chéo trước ở gối là một trong 4 dây chằng chính, cùng nhau làm nhiệm vụ giữ vững khớp gối.

Tổn thương dây chằng chéo trước, nếu gây mất vững khớp gối thì sẽ cần phẫu thuật, sau đó cần tập luyện vật lý trị liệu để giảm đau, bớt sưng và phục hồi tầm vận động, phục hồi sức cơ và cải thiện tính linh động của khớp gối

Tập luyện phục hồi chức năng gối chia làm 4 giai đoạn.

Và người bệnh sau phẫu thuật cần luyện tập theo phương án bác sĩ sẽ trình bày hướng dẫn sau đây.

Lẽ dĩ nhiên, mức độ đáp ứng của mỗi người nhanh chậm có sự khác nhau tùy thể chất, nhưng nhìn chung bài tập là như thế, các vấn đề nảy sinh, người bệnh có thể trao đổi rõ với bác sĩ để có sự hiệu chỉnh phù hợp riêng với mình nhất.

Để có thể tuân thủ đúng chế độ rèn luyện, phải có sự thoải mái và thống nhất của người bệnh.

Giai đoạn 1: Giúp lành gối

Mục đích của giai đoạn này là bảo vệ khớp gối để nó lành một cách chuẩn xác, bắt đầu với lấy lại tầm vận động của khớp, phục hồi về mức bình thường của cơ tứ đầu đùi.

Người bệnh có thể cần dùng tới nạng trong giai đoạn này, và đeo nẹp Zimmer dài dọc từ đùi tới cổ chân để bảo vệ gối, tuy nhiên cũng không phải bệnh nhân nào cũng phải dùng nẹp này, có những nghiên cứu cho thấy nẹp này cũng không cần thiết để phục hồi tổn thương dây chằng khớp gối

     Tuần 1:

Đây là tuần đầu tiên sau mổ tái tạo dây chằng, người bệnh sẽ học cách để đi với nạng, trên những bề mặt khác nhau, đi nạng lên cầu thang, xuống cầu thang.

Bác sĩ có thể sẽ hướng dẫn người bệnh cần chườm đá (bỏ đá vào khăn, rồi rà quanh gối 10 phút, nghỉ ngơi 1 chút, lặp lại 2 lần), việc chườm lạnh giúp giảm sưng gối.

Cùng với đó, người bệnh được hướng dẫn tập ngồi co gối vào dần dần, mới mổ là gối thẳng, giờ tập co gối từ từ, co sao cho vào được tới 90 độ, là coi như đã thành công trong tuần 1.

Giai đoạn 2: Bỏ nạng

Cần chắc chắn rằng lúc này gối đã bớt sưng, hoặc hết hẳn sưng.

Và người bệnh dễ dàng sờ được cơ tứ đầu đùi.

Mục đích của giai đoạn này là ngưng dùng nạng và trở lại kiểu đi đứng bình thường trong khi vẫn bảo vệ gối để gối lành đúng chuẩn.

Lúc này, vẫn cứ dùng cách chườm đá như ở trên để gối không bị sưng nề

      Tuần 2:

Làm mạnh cơ ở háng, đây là chìa khóa để người bệnh có thể bỏ được nạng từ 2 nạng 2 bên, thành chỉ cần 1 nạng, và sau đó không cần dùng nạng để đi lại nữa.

Cùng một lúc, người bệnh cần tập để kiểm soát cơ tứ đầu đùi ở phía trước và làm mạnh cơ ở phía sau đùi.

Người bệnh có thể bắt đầu dùng tấm đỡ hỗ trợ tập luyện cổ chân như hình dưới đây, nhưng mình ngồi lên nó để cảm nhận về sự cân bằng và cảm nhận của cơ thể, nó giúp cơ thể thích nghi với vị trí và chuyển động của gối

       Tuần 3:

Hết tuần này, thì coi như người bệnh đã đi được như bình thường

Còn lại mỗi một dấu hiệu làm người bệnh nhớ đến việc mình đã phẫu thuật ở gối, là gối hơi cong nhẹ, và điều này sẽ biến mất khi người bệnh cải thiện được tầm vận động của khớp gối.

Việc tập vận động ở khớp háng được tăng cường, người bệnh có thể dùng tạ nhẹ, 3kg hoặc 5kg để tập động tác đứng duỗi thẳng chân

Người bệnh có thể tập luyện trên tấm hỗ trợ tập luyện cổ chân, lúc này là đứng lên để tập giữ thăng bằng

Giai đoạn 3: Tập với cường độ cao hơn

Trong giai đoạn này, mục đích là làm cho chân của bệnh nhân trở nên mạnh hơn, đến cuối giai đoạn này, người bệnh có thể chuyển trạng thái từ đi bộ sang chạy nhẹ.

        Tuần 4 tới 6:

Theo mức độ tập luyện, người bệnh sẽ nhận ra rằng từ tuần thứ 3 là các bài tập sẽ giúp ích nhiều cho vấn đề giữ thăng bằng, đứng tấn, và động tác nhào tới, được mạnh hơn nhờ cơ tứ đầu đùi, cơ vùng mông.

Thêm nữa, gia tăng khả năng đứng thẳng và tăng cường độ vận động khớp háng. Kết thúc tuần thứ 6, người bệnh có thể nhảy nhẹ từ chỗ này tới chỗ kia. Lúc này thì chẳng cần phải chườm đá lạnh nữa.

       Tuần 7 và 8:

Người bệnh vẫn tiếp tục các bài như ở thời gian trước đó

Và thêm là tập có kháng lực, sử dụng tạ tay, hoặc tạ thanh để đeo vào chân nhằm tăng thêm kháng lực khi tập các bài ở trên

Lúc này nếu người bệnh thấy gối không còn đau gì cả, khớp gối vững, thì cuối tuần thứ 8, người bệnh có thể nhảy mạnh

Giai đoạn 4: Hầu như đã về như bình thường

Trong suốt giai đoạn này, người bệnh sẽ chuyển trạng thái từ nhảy được sang chạy thoải mái.

Điều quan trọng, là người bệnh cần điều tiết tùy thể trạng của mình, chứ đừng gắng quá mà tự gây tổn thương cho cơ thể của mình, nếu thấy tập thoải mái, thì tiếp tục gia tăng cường độ, nếu thấy cơ thể mệt, đau đớn, thì giảm cường độ, thậm chí tạm ngưng một thời gian, rồi quay lại với bài tập có cường độ nhẹ hơn.

         Tuần 8 tới 12 và sau đó

Tiếp tục với các bài tập thường dùng trước đó

Ở thời điểm 4-6 tháng sau mổ tái tạo dây chằng chéo trước khớp gối, bác sĩ có thể sẽ dùng nghiệm pháp đứng một chân, để đánh giá khả năng chịu tải của khớp gối sau mổ

Nếu các thử nghiệm đều cho thấy vận động khớp gối tốt, người bệnh không còn thấy đau gối, thì có thể chơi thể thao như bình thường trước khi chấn thương được rồi.

      Nhận xét từ Dr.Bone: Phục hồi sau mổ tái tạo dây chằng chéo trước có thể khó khăn, nhưng người bệnh sẽ vượt qua nhanh chóng, từ việc đi lại bằng nạng tới đi như bình thường. Bằng việc tập luyện đầy đủ dưới hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, đủ mức- đúng bài- đúng thời điểm, người bệnh sẽ hồi phục nhanh chóng và an toàn, quay lại cuộc sống và vận động như thường ngày.

Ths. BS CK II Nguyễn Ngọc Thạch- Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TPHCM

Bs Nguyễn Ngọc Tú

Nguyễn Ngọc Ngạn

 Phòng khám ngoài giờ: Nhà Q3 Cư xá Phú Lâm A, P.12, Q6 : 17h-19h hàng ngày